Kabinet zet in op machinebouw als strategische groeimarkt

De Nederlandse machinebouw behoort tot de zes strategische groeimarkten waarop het kabinet zijn industriebeleid richt. De sector moet bijdragen aan het toekomstige verdienvermogen en de economische weerbaarheid van Nederland. In de Kamerbrief Integrale aanpak industrie van 16 oktober onderstreept het kabinet bovendien de relatief sterke positie van de machine-industrie, die de afgelopen jaren haar export wist te vergroten.

De machinebouw behoort samen met halfgeleiders, biotechnologie, defensiegerelateerde toepassingen, digitale diensten en innovatieve chemie tot de zes groeimarkten die het kabinet eerder heeft aangewezen. Volgens het kabinet beschikt Nederland op deze terreinen over een sterke internationale uitgangspositie en aanzienlijke groeimogelijkheden.

De overheid wil samen met het bedrijfsleven investeren in het versterken van deze posities. Daarbij gaat het niet alleen om economische groei, maar ook om het verminderen van strategische afhankelijkheden van andere landen. De Taskforce Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat moet helpen om investeringen aan te jagen, belemmeringen weg te nemen en kansrijke initiatieven op te schalen.

Machine-industrie vergroot export

De keuze voor machinebouw als strategische groeimarkt wordt ondersteund door de recente ontwikkeling van de sector. Het kabinet verwijst naar onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), waaruit blijkt dat de Nederlandse industrie de afgelopen jaren als geheel is gegroeid. Vooral de machine-industrie wist meer te exporteren.

Daarmee onderscheidt de sector zich van de energie-intensieve basisindustrie, die juist onder druk staat door hoge energiekosten en internationale concurrentie. Met name de chemische industrie heeft te maken met teruglopende productie, uitgestelde investeringen en bedrijfssluitingen.

Het kabinet benadrukt dat een sterke industriële basis noodzakelijk blijft voor het behoud van kennis, productiecapaciteit en strategische autonomie. De verschillende industriële sectoren zijn bovendien nauw met elkaar verweven.

Nieuwe kansen voor toeleveranciers

Naast de bestaande sterke positie in de machinebouw ziet het kabinet kansen voor de toeleverende maakindustrie in de verduurzaming van de Europese economie. De ontwikkeling van nieuwe industriële waardeketens rond onder meer warmtepompen, elektrische boilers en elektrolysers kan extra vraag naar machines, componenten en productietechnologie opleveren.

Om innovatieve industriële technologieën sneller naar de markt te brengen, zet het kabinet verschillende financieringsinstrumenten in. Zo krijgt het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) een budget van 500 miljoen euro. Daarmee wil de overheid vaker als eerste klant optreden voor innovatieve bedrijven.

Ook de beoogde Nationale Investeringsinstelling moet bijdragen aan de financiering van grootschalige innovatieve industrieprojecten. De aandacht gaat daarbij vooral uit naar technologieën en productieprocessen die klaar zijn voor commerciële opschaling, maar waarvoor private financiering nog onvoldoende beschikbaar is.

Randvoorwaarden voor groei

Tegelijkertijd erkent het kabinet dat de Nederlandse industrie tegen belangrijke beperkingen aanloopt. Hoge elektriciteitskosten, netcongestie en internationale concurrentie bemoeilijken investeringen in nieuwe productiecapaciteit.

Vooral bij regionale industriële bedrijven vormt de beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet een belemmering voor elektrificatie en uitbreiding. Het kabinet wil deze knelpunten aanpakken, onder meer door regionale energiehubs en samenwerking tussen bedrijven te stimuleren.

De inzet op strategische groeimarkten moet uiteindelijk leiden tot een sterkere internationale concurrentiepositie van de Nederlandse industrie. Voor de machinebouw betekent dit dat de sector nadrukkelijk onderdeel blijft van het industriebeleid waarmee Nederland zijn technologische en economische positie in Europa wil versterken.