Rapport Wennink: Nederland moet nú investeren om toekomstige welvaart veilig te stellen

Nederland dreigt in een tijd van geopolitieke spanningen, technologische versnelling en toenemende druk op publieke voorzieningen structureel achterop te raken. Alleen door gericht en tijdig te investeren kunnen fundamentele publieke voorzieningen betaalbaar blijven en kan welvaart voor toekomstige generaties worden veiliggesteld. Dat concludeert Peter Wennink in zijn vandaag verschenen advies De route naar toekomstige welvaart – een sterk Nederland in een relevant Europa. Het rapport is aangeboden aan minister-president Schoof en minister Karremans van Economische Zaken en vormt een vertaling van het Draghi-rapport naar de Nederlandse context.

Volgens Wennink beschikt Nederland over uitzonderlijke kwaliteiten – talent, kennis, kwaliteit en innovatiekracht – maar dreigt het deze positie te verliezen door bestuurlijke versnippering en genoegzaamheid. “Nederland heeft alles in huis om niet alleen een land te zijn dat consumeert, maar ook produceert,” aldus Wennink. “Dat vraagt wel de moed om scherpe keuzes te maken en investeringen niet langer te laten vastlopen in onzekerheid, regels en achterstallig onderhoud van cruciale randvoorwaarden. Doen we dat niet, dan verliezen we niet alleen economische kansen, maar ook maatschappelijk vertrouwen.”

Alle noodzakelijke maatregelen liggen volgens Wennink binnen handbereik. “De keuzes die we nu maken bepalen of onze kinderen opgroeien in een sterk of verzwakt Nederland. Deze routekaart laat zien: het kan, het is haalbaar en het is betaalbaar. Maar het vraagt richting, snelheid en consistentie. Welvaart bouw je niet door te wachten, maar door te investeren en te doen.”

Vier strategische domeinen

Het rapport identificeert vier technologische domeinen waarin Nederland strategische posities kan opbouwen en behouden: digitalisering en AI, life sciences en biotechnologie, veiligheid en weerbaarheid, en energie- en klimaattechnologie. In een eerste brede inventarisatie zijn binnen deze domeinen 51 concrete proposities opgehaald, met een gezamenlijk investeringspotentieel van circa 126 miljard euro. Een aanzienlijk deel daarvan kan privaat worden gefinancierd, mits volgende kabinetten de randvoorwaarden op orde brengen. Om structurele economische groei van minimaal 1,5 procent per jaar te realiseren, moet Nederland tot 2035 tussen de 151 en 187 miljard euro aan extra productiviteitsverhogende investeringen mobiliseren.

Randvoorwaarden op orde

Het ontbreken van de juiste randvoorwaarden vormt momenteel de grootste belemmering voor groei. Vergunningverlening is te traag en te complex, het tekort aan goed geschoold talent loopt op, energieprijzen liggen hoger dan in omliggende landen en stikstofproblematiek en netcongestie zetten economische ontwikkelingen op slot. Daarnaast kampen zowel de fysieke als digitale infrastructuur met achterstallig onderhoud. Deze randvoorwaarden moeten zo snel mogelijk worden hersteld; gebeurt dat niet, dan blijven noodzakelijke investeringen uit en stagneert de economie.

Het rapport stelt dat een slagvaardiger bestuur essentieel is om deze strategische opgaven te realiseren. Centraal daarin staat de aanstelling van een Regeringscommissaris voor Toekomstige Welvaart: een onafhankelijke uitvoeringsautoriteit met bevoegdheden om strategische projecten te versnellen, interdepartementale blokkades te doorbreken en publiek-private samenwerking te versterken.

Daarnaast beveelt Wennink de oprichting aan van een Nationale Investeringsbank met een werkkapitaal van minimaal 10 miljard euro en een Nationaal Agentschap voor Baanbrekende Innovatie, met een budget van 2 miljard euro. Met deze instrumenten kunnen publieke middelen effectiever worden ingezet om private investeringen aan te jagen.

Route naar toekomstige welvaart

De routekaart in het rapport schetst een gefaseerde aanpak. In de eerste 100 dagen moeten keuzes worden gemaakt, de koers worden vastgezet en regie worden georganiseerd. In het eerste jaar verschuift de focus van richting naar zichtbare uitvoering. Binnen vijf jaar volgt structurele versterking en opschaling van strategische projecten, en binnen tien jaar moet sprake zijn van een volledige omslag en duurzame verankering van groei, investeringen en bestuur.

Deze aanpak moet leiden tot geborgde randvoorwaarden, gerealiseerde strategische projecten, sterke publiek-private samenwerking en een structurele economische groei van minimaal 1,5 tot 2 procent per jaar. Peter Wennink werd begin september gevraagd om een onafhankelijk advies uit te brengen over het toekomstige verdienvermogen van Nederland. Daarbij heeft hij expliciet gekeken naar de betekenis en toepasbaarheid van de aanbevelingen uit het Draghi-rapport voor de Nederlandse situatie.