Nederland werkt aan nationale agenda voor cognitieve robotica

Nederland werkt aan een Nationale Agenda Cognitieve Robotica (NACR) om de ontwikkeling én toepassing van slimme robots in de maakindustrie te versnellen. Het ministerie van Economische Zaken en Holland High Tech hebben daarvoor samen met onder meer VDL ETG, NXP, TNO, FME, Brainport Industries, NLRobotics en Brainport Development de eerste stappen gezet. De agenda moet duidelijk maken waar Nederland in de Europese roboticawaardeketen kansen kan pakken en wat nodig is om robotisering bij productiebedrijven sneller op te schalen.

De aanleiding is onder meer de achterblijvende robotisering van de Nederlandse industrie. Uit onderzoek van TNO Vector blijkt dat Nederland met 264 robots per 10.000 werknemers wereldwijd op de twaalfde plaats staat. Koplopers als Zuid-Korea, China en Duitsland zitten tussen ruim 400 en meer dan 1.000 robots per 10.000 werknemers. Tegelijkertijd krijgt de industrie te maken met vergrijzing, personeelstekorten en hoge arbeidskosten. Volgens TNO moet de productiviteit in de Nederlandse maakindustrie met minstens 50 procent omhoog om de concurrentiepositie op peil te houden.

Van automatisering naar cognitieve robotica

Daarbij gaat het niet alleen om méér conventionele industriële robots. De aandacht verschuift naar cognitieve robotica: systemen waarin robotica wordt gecombineerd met onder meer kunstmatige intelligentie, sensortechnologie, vision en data. Zulke robots kunnen beter omgaan met variatie in producten en processen en zijn daardoor juist interessant voor de Nederlandse industrie, waarin high mix, low volume en complexe productie een belangrijke rol spelen.

Holland High Tech ziet voor Nederland kansen om binnen deze ontwikkeling een sterke positie op te bouwen. Het land beschikt al over kennis en bedrijven op terreinen als mechatronica, halfgeleiders, AI, imaging en systeemintegratie. De Nationale Agenda moet deze verschillende onderdelen bij elkaar brengen en bepalen op welke onderdelen van de internationale waardeketen Nederland zich het beste kan richten.

Daarbij staan vragen centraal als: welke technologie moet nog worden ontwikkeld, waar bevinden zich interessante marktposities voor Nederlandse bedrijven en welke belemmeringen staan grootschalige toepassing van robots momenteel in de weg? Ook moet worden onderzocht hoe bestaande innovaties sneller hun weg naar de fabriek kunnen vinden.

Robotisering onderdeel industriebeleid

De agenda staat niet op zichzelf. In het in oktober 2025 gepresenteerde ‘Industriebeleid met focus’ koos het kabinet zes markten waarop Nederland internationaal een sterke positie wil opbouwen. Machinebouw is daar één van, naast halfgeleiders, biotechnologie, defensiegerelateerde toepassingen, digitale diensten – met name AI – en innovatieve chemie. Voor deze markten worden gerichte programma’s ontwikkeld waarin overheid en bedrijfsleven gezamenlijk doelen en acties formuleren.

De Nationale Agenda Cognitieve Robotica wordt een bouwsteen voor het programma rond machinebouw. Daarmee krijgt robotica niet alleen betekenis als technologie waarmee Nederlandse fabrieken hun productiviteit kunnen verhogen, maar ook als potentiële groeimarkt voor Nederlandse machinebouwers, technologieleveranciers en systeemintegratoren.

TNO pleitte eerder al voor zo’n gezamenlijke aanpak. Het onderzoeksinstituut ziet naast technologische ontwikkeling vooral werk aan de winkel op het gebied van standaardisatie, kennisdeling en opleidingen. Ook moet robotisering toegankelijker worden voor het mkb. Mogelijkheden daarvoor zijn laagdrempelige fieldlabs, vouchers en financieringsmodellen zoals Robotics-as-a-Service. Open standaarden en interoperabiliteit moeten bovendien voorkomen dat bedrijven afhankelijk worden van afzonderlijke gesloten systemen.

Nederlandse positie in Europa

Een ander doel is het versterken van de positie van Nederland binnen de Europese roboticawaardeketen. Holland High Tech spreekt daarbij over het creëren van een Nederlands ‘control point’: een onderdeel van de waardeketen waarin Nederlandse kennis en technologie zo sterk zijn dat ze een strategische positie opleveren. Cognitieve robotica wordt daarmee niet alleen gezien als antwoord op personeelstekorten, maar ook als middel om nieuw verdienvermogen en meer technologische autonomie te creëren.

De Nationale Agenda Cognitieve Robotica wordt de komende periode verder uitgewerkt via strategische werksessies, expertsessies, werkgroepen en gesprekken met partijen uit het bredere ecosysteem. Daarbij worden ook bestaande innovatieprogramma’s uit de Nationale Technologiestrategie meegenomen. Uiteindelijk moet duidelijk worden welke keuzes Nederland maakt, welke innovaties daarvoor nodig zijn en hoe de toepassing van robotica bij bedrijven daadwerkelijk kan worden versneld.

Beeld gegenereerd met AI